Pick Language

Marta Dzido

Picture of Polish winner Marta Dzido

Marta Dzido, née en 1981. Ecrivaine, réalisatrice de documentaires et éditrice de films. Elle a obtenu son diplôme de l’Ecole Polonaise du Film de Łódź. Elle est l’auteur de trois livres : Une trace laissée par Maman (2003), La Pallourde (2005), l’hypertexte Matrioszka (2013) et un livre de non-fiction Femmes de Solidarité (2016). Elle est la directrice photo du documentaire Femmes de l’Etat de l’ombre (2009) et co-réalisatrice de Centre-ville (2010), un documentaire qui a remporté le Prix du Documentaire de Hollywood Eagle (un festival sur le cinéma polonais basé à Los Angeles). Elle est également la scénariste, co-directrice et éditrice de La Solidarité d’après les femmes (2014, Prix au-delà des frontières Krzysztof Kieslowski, prix spécial de l’Institut Polonais du film) et du docudrame Le Pouvoir des Femmes (2018).

Winning Book

Frajda (Plaisir)

Elle et lui. Des adolescents d’avant le temps d’Internet. Fous amoureux mais évitant les déclarations d’amour comme la peste. Repoussant les limites de l’un l’autre afin d’apprendre leur propre corps. Testant les réactions émotionnelles. Vivant toutes les premières fois ensemble. Sans crainte de franchir les limites. La chaleur de l’été perdure, même lorsque c’est l’hiver et que tout le reste au mois de janvier est gelé. Leur histoire d’amour se déroule dans les années 1990. Quand le monde était exempt de l’instantanéité et qu’attendre signifiait création de tension et désir grandissant de l’autre. Ceci est la fièvre de deux héros, leur passion, le pouvoir d’attirance plus fort que la gravité. Quelque part dans leur esprit, ils savent que la fin du monde est proche avec l’arrivée prochaine de l’an 2000 et de la comète qui mettra fin à la civilisation humaine. Lui et elle. Deux personnes dans la quarantaine se rencontrent par hasard des années plus tard et se rendent compte que l’étincelle de l’effervescence de leur jeunesse est toujours là. Quelque part entre cuisiner pour les enfants et les crédits successifs, ils se rencontrent régulièrement et se remémorent leur passion de jeunesse, qui les avaient unis mais qui dans le même temps, ne leur a pas permis de rester ensemble. Ils se racontent leur jeunesse et qui ils étaient. Au fil du temps, leur récit change et les héros se demandent « et si ? » et sont confrontés à une nouvelle question : à quoi ressembleraient leurs vies maintenant ?

Publishing House

Email Address: 
Phone No.: 
+48 12 422 25 28
Organisation: 
Piotr Marecki, Ha!art

Agent / Rights Director

Phone No.: 
+48 606 303 850
Email Address: 
Representative: 
Piotr Marecki

Excerpt

Może masz rację, może troszeczkę zwariowałam, zbyt mocno dałam się ponieść nastrojom i mówię teraz tak wszystko, tak bardzo, tak bez zastanowienia. Próbuję sobie przypomnieć twoje ciało, ale nie umiem przywołać żadnego obrazu, tylko wrażenia, fragmenty, kawałki puzzli. Wypukły

pępek w kształcie spirali. Blizna na lewym udzie. Jędrny pośladek. Szorstkie włoski wokół brodawek. Jesteś teraz dla mnie pokawałkowanym wspomnieniem. Kubistycznym wzorem, rozpadającym się na mniejsze elementy. Każde ujęcie z tobą mam w zbliżeniu, żadnych planów średnich, żadnych pełnych. Nic, co dałoby tej opowieści odetchnąć. Bliskie i nieostre, drżące detale. Jeden po drugim. Przeczące wszelkim zasadom konstruowania filmowej narracji. Wypełniające cały ekran usta. Kawałek ucha. Pory skóry na bliżej nieokreślonym fragmencie ciała. Zgięcie w łokciu. Kark, gdzie kończy się naga szyja, a zaczynają włosy. Wy-stająca łopatka. Brązowy pieprzyk. W ścieżce dźwiękowej jest tylko głośny, głęboki oddech, świszczący jak pęd powietrza w otwartej przestrzeni, jak wicher hulający wśród skał, jak ryk oceanu i miarowe uderzenia fal. Taki sobie teraz wyświetlam o tobie film, zniszczoną upływem czasu jedyną kopię bez rekonstrukcji i niepokolorowaną. Dosłownie kilka niewykorzystanych nigdzie indziej ujęć, zarejestrowanych przez przypadek, jeszcze przed okrzykiem „akcja!”.

 

Miotnęło mną. Stężałam. Wybrzmiałam. Rozwijasz się we mnie ciągiem dalszym. Życie przyspiesza i meandruje, ale ty. Znów, jeszcze, i znów. Nasze wnętrza i nasze plenery. Nasze scenografie. Nie istnieje nic poza nami. Cały świat jest tylko makietą, na tle której możemy się całować w nieskończoność.

W mieście pachnie najpierw bzem, potem jaśminem, chwilę później lipą. Wkradamy się w rozmaite odosobnione miejsca, by tam, z dala od przypadkowych przechodniów, dać ujście pożądaniu, które pulsuje we krwi i napędza nasz wspólny nocny szał.

Brama jest zaryglowana i nie ma jak przejść górą, przez jej ostre zakończenia i zdobienia, ale pokazujesz mi dość szeroką szparę na dole, kładziesz się na chodniku i sprawdzasz, czy dałoby się prześlizgnąć. Rozglądam się, czy nikt nie widzi, i chwilę później przylegam plecami do ziemi, bokiem, ostrożnie, by nie utknąć, zamiatam włosami kurz.

Jesteśmy już po drugiej stronie. Udało się.

Najstarszy cmentarz w mieście cały dla nas. Cisza i pustka, ale jednak tłum. Trochę się waham, bo coś w środku mi mówi, że może jednak nie powinniśmy. Ale akurat w tym momencie nie mamy dokąd pójść, nie ma innego miejsca, gdzie moglibyśmy swobodnie pobyć chwilę ze sobą bez świadków. A tu jest tak niepokojąco pięknie, jest tak milcząco wśród omszałych pomników i starych rzeźb, jest tak bezpiecznie, gdy bliskość tych wszystkich wokół zakończonych istnień. Ususzonych kwiatów, dopalonych zniczy, wybrzuszających ziemię wielkich korzeni starych drzew.

Z nagła i po omacku ściągasz mi przez głowę koszulkę i z obezwładniającą siłą przyciskasz mnie całym sobą do zimnego kamienia. Na plecach czuję przejmujący ziąb, na piersiach i brzuchu twój rozpalony gorąc. Przygwożdżona i jeszcze nie do końca zdecydowana, zdezorientowana prędkością rozwoju wypadków, niepewna, bo może to obrazoburcze, bo może tak nie wolno, bo może… ale gdzieś się ten racjonalizm oddala, gdzieś ten głos wewnętrznych nakazów, zakazów i powinności cichnie, kiedy zaczyna się wzmagać we mnie to cudowne napięcie, zaczynające się w dole, w wewnętrznej stronie ud, napierające falami pragnienie nie do powstrzymania. Przyjmuję bez wahania to twoje wodzenie mnie na pokuszenie. Myślę, że skoro to jest aż tak silne, to bądź wola twoja. Wibruję, wiruję, wariuję. Jesteś dla mnie namiętny i pełny, a ja dla ciebie jędrna i soczysta. W obecności tak wielu śmierci bardziej gwałtowny i brutalniejszy niż zwykle jest ten nasz miłosny poryw. Jest w nim jakaś nie do opisania ostateczność, pęd na oślep i objawienie, które się kończy twoim we mnie wniebowstąpieniem.

Zostaje mi po tym wszystkim fioletowy odcisk na ramieniu po twoim zbyt mocnym chwycie, siniak, który w ciągu następnych dni zmienia kolor na szaroniebieski, zielonkawy, żółty. Aż w końcu znika.

(…)

Zapytałaś, czy mam z tamtych naszych czasów jakąś namacalną pamiątkę po tobie? Mam. Jedną fotografię. Jedziesz pociągiem roześmiana i podnosisz do ust butelkę z winem. Piękne jest to zdjęcie, bo mówi wszystko o nas z wtedy. Jest o naszym pędzie, o szaleństwie. O gnaniu przed siebie bez celu, o no future, o tym, że chcemy całego życia, a nawet więcej, i chcemy natychmiast. Smakujesz mi jeszcze w tamtym momencie cierpką papierówką, nie do końca dojrzała, kwaskowata, ale twarda i świetnie nadająca się do schrupania. Duże oczy i buzia ni to kobiety, ni dziecka, całą sobą nadajesz nieświadomie sygnał: zaopiekuj się mną. O tak, maleńka, zaraz się tobą zaopiekuję, na-wet nie wiesz, jak bardzo.

Nie umiem określić, dokąd na tej fotografii jedzie-my. My razem, bo ja też uwieczniłem się na tym zdjęciu, tylko że jestem po drugiej jego stronie, w przestrzeni tak zwanej pozakadrowej, jestem tym, który nacisnął wtedy spust migawki.

Decydujący moment. Pstryk. Mam cię na wieczność.

Jaki był to kierunek, dziś nie wiem, ale wydaje mi się, że południowy. Z mgły wynurza mi się twoje do mnie nagłe przywarcie. Pusty przedział tylko dla nas. Twoje ciężkie piersi, wrażliwe na dotyk. Siedzisz na moich kolanach, a po podłodze turla się pusta butelka. Brzdęk, brzdęk. Mia-rowy stukot kół.

Jest w tobie coś zwierzęcego, dzikość, w której nie ma miejsca na żadne przewidywalne czy wyuczone gesty. Chłonę całym sobą tę twoją pierwotność, a ty rzucasz się we wszystkich kierunkach, chciwa i łakoma, niespętana żadnym ograniczeniem. Słucham, jak mówi do mnie twoje ciało, i próbuję za nim nadążyć. Suniemy w mrok z prędkością sto na godzinę i tylko od czasu do czasu przefruwa za oknem jakaś łuna światła albo peron widmo.

 

Podróż, w której to nie cel jest ważny, a droga. Jazda bez trzymanki, z górki, na łeb i na szyję, bez hamulców.

Dyszysz do mnie:

 — Ty tylko o jednym…

Ja:

 — A co jest jeszcze innego?

Zwalniamy w końcu w ranek, w świt. Pociąg staje na stacji Zagórz. Wymiętoszeni, zgrzani do nieprzytomności, emanujący ostrym zapachem naszych wymieszanych soków wytaczamy się z wagonu w falujący żar, a przed na-mi jest jeszcze tydzień wakacji.

 

Mam też z tamtego czasu inne zdjęcie, które przedstawia mnie, ale to ty tym razem naciskasz spust. Mam półprzymknięte oczy, nagi tors, na twarzy błogie rozleniwienie. Jedziemy stopem na pace. Pamiętasz, jak trzęsło?

Wlewał się w nas straszliwy upał, pozdejmowaliśmy z siebie wszystko, co jeszcze można było zdjąć. Spoceni, słoni od potu.

Wzięłaś mnie wtedy do ust, przyssałaś się do mnie taka ciepła, taka… masywna. Nie umiem teraz znaleźć innego słowa. Objęłaś mnie całego, a ja złapałem w garść twoje włosy związane w kucyk i rytmicznie, delikatnie za nie pociągałem. W górę i w dół.

Super mi było, zresztą sama wiesz.

Kierowca wysadził nas za zakrętem między Dwernikiem a Chmielem, nad rzeką San. W spożywczym kupiliśmy los na loterię i orzechowe wafelki.

Kiedy zasnęłaś, wrzuciłem ukradkiem ten los do ogniska. Patrzyłem, jak zżera go płomień, i w euforii, pełen endorfin czułem, że ja i tak już z tobą wszystko wygrałem. Zgarnąłem całą pulę. Z namiotu dobiegało twoje senne:

 — Gdzie jesteś? Chodź do mnie.

Nie musiałaś powtarzać, od razu poszedłem.

Nie idealizuję nas, kochana, wręcz przeciwnie, wydobywam z pamięci każdą niedoskonałość, każde potknięcie i myślę teraz, że może mogłem coś wtedy inaczej, pełniej. Nie rozumiałem w tamtym czasie, nie potrafiłem, nie zdobyłem się na to, by ci powiedzieć te konkretnie dwa słowa, miałem ich przecież nigdy nie wypowiadać. Szumiałem ci tylko prosto w ucho, naśladując wiatr, licząc, że zrozumiesz to moje długie, przeciągłe wycie do ciebie, a tak naprawdę jedyne, co mi się udało, to wywołać huragan, który spustoszył twój misternie tkany krajobraz, sielankę, którą zbudowałaś, w której czekałaś na mnie.

 

Może pragnąłem innej kobiety na dorosłe życie. Takiej, która nie chciałaby tyle co ty przestrzeni. Tyle swobody. Kobiety, o której byłbym pewien, że jest tylko moja, że nie porwie jej prąd rzeki, że nie da się ponieść falom. Nie chciałem ciągle tylko gonić i drżeć. A ty czego chciałaś?

Nie mam pojęcia. Może powinienem był cię wtedy kochać. A może byłem na to za młody, zbyt zachłanny, nieprzygotowany. Stałem nieruchomy na brzegu i patrzyłem, jak mi odpływasz.

Wkurzony, że jesteś właśnie taka, a nie inna, że nie mogę cię opanować, że w głębi duszy pragnąłem mieć cię tylko dla siebie, na wyłączność. Schowaną do pudełeczka, zawiniętą w sreberko czekoladkę z nadzieniem.

Kucasz w lodowatym strumieniu, machasz do mnie w niebieskiej chustce na włosach i mokrych tenisówkach. Znalazłem nam za drzewami idealne miejsce, by rozbić namiot, a teraz chodzę wokół i zbieram drewno na ognisko. Przypominam sobie, jak wściekle mnie wzięłaś dziś rano, i myślę, że chciałbym wieczorem inaczej i odrobinę spokojniej. Czekamy, aż się rozgwieździ niebo, aż rozpali się w nas jasna noc.

Złowieszczy warkocz komety. Dym o zapachu szyszek. Ty, wilgotna ziemią i mchem.

Wsuwasz się na mnie i zastygasz znieruchomiała. I tylko w środku delikatnie zaciskasz się wokół. Nie pozwalasz, bym wykonał jakikolwiek ruch, żadnego nawet najdelikatniejszego pchnięcia, nic. Obejmujesz mnie i puszczasz, wsysasz tylko po to, by po chwili wyprzeć. Inne twoje mięśnie nawet nie drgną. Jestem w tobie, śliski, mięsisty i gotowy do strzału, a ty mnie całego w siebie przyjmujesz.

Później zapadam w ten cudowny poseksualny letarg i sam nie wiem, czy we śnie, czy na jawie mówisz do mnie niepokojąco, tak jakbyś przeczuwała nasz koniec:

 — Jeżeli kiedyś będziesz zmuszony wbić nóż w moje serce, błagam, zrób to ostrożnie i zrób to z czułością.